Oblężenie Sarajewa

Tło i przyczyny

Po śmierci marszałka Josipa Broza Tity w 1980 roku nastąpił wyraźny wzrost nastrojów nacjonalistycznych w Jugosławii, co doprowadziło do podziałów między grupami etnicznymi. W Bośni i Hercegowinie po pierwszych wielostronnych wyborach w 1990 roku oraz następnym ogłoszeniu niepodległości Chorwacji i Słowenii rozwinął się spór o pozostanie w Jugosławii, który doprowadził do napięć między Serbami, Bośniakami i Chorwatami.

W 1991 roku opracowano plan RAM, którego celem było organizowanie Serbów poza Serbią i przygotowanie ram dla nowego państwa serbskiego. Bośnia i Hercegowina ogłosiła niepodległość w październiku 1991 roku, a następnie odbyło się referendum w lutym 1992 roku, które Serbowie zbojkotowali. Doprowadziło to do utworzenia Republiki Serbskiej Bośni i Hercegowiny (później Republika Serbska) i eskalacji konfliktu.

Siły i dowódcy

Jugosłowiańska Armia Ludowa (JNA) rozmieszczała zimą 1991/1992 na wzgórzach wokół Sarajewa ciężką artylerię i czołgi, łącznie około 150 moździerzy i 250 czołgów, przygotowując oblężenie według planu z końca 1991 roku. Po ogłoszeniu niepodległości Bośni i Hercegowiny JNA została zastąpiona przez Armię Republiki Serbskiej (VRS) pod dowództwem generała Ratko Mladića.

Obronę miasta zapewniała Armia Republiki Bośni i Hercegowiny (ARBiH) z około 70 000 żołnierzy, którzy jednak byli słabo wyposażeni i nie posiadali ciężkiej broni ani sprzętu pancernego. Siły serbskie miały przewagę w ciężkim sprzęcie wojskowym i korzystnej pozycji geograficznej, gdyż kontrolowały wzgórza otaczające miasto.

Przebieg bitwy

Oblężenie rozpoczęło się 5 kwietnia 1992 roku, kiedy JNA zajęła lotnisko w Sarajewie, a siły serbskie rozpoczęły ostrzał miasta. Od 2 maja 1992 roku wprowadzono całkowitą blokadę miasta, blokując główne drogi dojazdowe i przerywając dostawy żywności, leków, wody, prądu i gazu.

Podczas oblężenia miasto było codziennie ostrzeliwane z ponad 200 pozycji na okolicznych wzgórzach, przy czym jednostki serbskie używały artylerii, czołgów i snajperów. Obrońcy miasta, ARBiH, przeprowadzili kilkadziesiąt ofensyw, które jednak nie odniosły sukcesu i oblężenie nie zostało przełamane.

W 1993 roku miały miejsce ważne wydarzenia, takie jak zamordowanie wicepremiera Hakiji Turajlicia oraz ogłoszenie Sarajewa strefą bezpieczną ONZ. W 1994 roku doszło do masakr na targowisku Markale, które doprowadziły do międzynarodowej interwencji NATO.

Oblężenie zakończyło się po kampanii lotniczej NATO o kryptonimie operacji Decisive Endeavour w 1995 roku oraz podpisaniu porozumienia z Dayton w grudniu 1995 roku.

Straty

Podczas oblężenia zginęło łącznie 13 952 osób, w tym 5 434 cywilów. Armia Republiki Bośni i Hercegowiny poniosła 6 137 ofiar, natomiast siły bośniacko-serbskie miały 2 241 zabitych żołnierzy. Dane te są potwierdzone; szacunki nie różnią się znacząco.

Następstwa i znaczenie

Oblężenie Sarajewa było najdłuższym oblężeniem stolicy w nowożytnej historii wojskowości i miało dewastujący wpływ na miasto oraz jego mieszkańców. Powstały rozległe szkody materialne, zniszczono do 35 tysięcy budynków, a ludność miasta cierpiała z powodu braku podstawowych usług oraz wysokich strat cywilnych.

Po wojnie Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii skazał kilku serbskich przywódców za zbrodnie przeciwko ludzkości popełnione podczas oblężenia, w tym za terroryzm. Społeczność międzynarodowa przeznaczyła znaczne środki na odbudowę miasta, przy czym ślady oblężenia były widoczne jeszcze dziesięć lat po zakończeniu konfliktu.

Oblężenie przyczyniło się również do międzynarodowej interwencji NATO oraz podpisania porozumienia z Dayton, które zakończyło wojnę w Bośni i Hercegowinie i ustanowiło nowy porządek polityczny w kraju.

Kluczowe fazy

1. Przygotowanie oblężenia i rozmieszczenie JNA — Zimą 1991/1992 na wzgórzach wokół Sarajewa rozmieszczono ciężki sprzęt wojskowy i rozpoczęto przygotowania do oblężenia.
2. Rozpoczęcie oblężenia i blokada miasta — 5 kwietnia 1992 roku rozpoczęto ostrzał miasta, a 2 maja wprowadzono całkowitą blokadę.
3. Masakry na targowisku Markale — W 1994 roku doszło do dwóch masakr, które doprowadziły do międzynarodowej interwencji NATO.
4. Kampania lotnicza NATO i zakończenie oblężenia — W 1995 roku NATO rozpoczęło operację Decisive Endeavour, która doprowadziła do zakończenia oblężenia i podpisania porozumienia z Dayton.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Oblężenie trwało 1 425 dni, co jest trzy razy dłużej niż bitwa pod Stalingradem i ponad rok dłużej niż oblężenie Leningradu.
• Podczas oblężenia na miasto codziennie wystrzeliwano około 300 granatów, najwięcej 22 lipca 1993 roku – 3 777 granatów.
• Mieszkańcy Sarajewa wytrzymywali w niektórych fazach oblężenia nawet do sześciu miesięcy bez dostaw gazu, prądu i wody.
• Po wojnie serbscy przywódcy Stanislav Galić i Dragomir Milošević zostali skazani na dożywocie i 29 lat więzienia za zbrodnie popełnione podczas oblężenia.
• Ratusz w Sarajewie został podpalony w sierpniu 1992 roku ostrzałem artyleryjskim z pozycji serbskich.

Najczęstsze pytania

Kiedy rozpoczęło się i zakończyło oblężenie Sarajewa?

Oblężenie rozpoczęło się 5 kwietnia 1992 roku i zakończyło 29 lutego 1996 roku.

Kto oblegał Sarajewo?

Początkowo Jugosłowiańska Armia Ludowa, później Armia Republiki Serbskiej.

Jakie były straty podczas oblężenia?

Łącznie zginęło 13 952 osób, w tym 5 434 cywilów; ARBiH poniosła 6 137 ofiar, a siły bośniacko-serbskie 2 241 zabitych żołnierzy.

Jakie były skutki oblężenia?

Oblężenie doprowadziło do rozległych szkód materialnych, wysokich strat cywilnych oraz międzynarodowej interwencji, która zakończyła wojnę w Bośni.