Bitwa pod Bouvines
W roku 1214 król Francji Filip II August pokonał pod Bouvines koalicję cesarza rzymskiego Ottona IV, króla Anglii oraz buntowniczych wasali. Zwycięstwo umocniło scentralizowaną monarchię francuską i przyczyniło się w Anglii do kryzysu, który doprowadził do Wielkiej Karty Swobód.
Tło i przyczyny
W roku 1152 małżeństwo Eleonory Akwitańskiej z Henrykiem II Plantagenetem doprowadziło do rozszerzenia angielskich posiadłości we Francji, co zagroziło władzy króla Francji. Po śmierci Ludwika VII na tron wstąpił Filip II August, który dążył do ograniczenia władzy angielskich Plantagenetów i zjednoczenia królestwa francuskiego.
Król Jan Bez Ziemi, następca Ryszarda Lwie Serce, był słabym władcą, który nie potrafił powstrzymać Filipa przed zajęciem rozległych terytoriów we Francji. Doprowadziło to do utworzenia koalicji przeciwko Filipowi, w skład której wchodzili cesarz Otton IV, Jan Bez Ziemi, hrabia Flandrii Ferdynand oraz inni zbuntowani możni i sojusznicy.
Siły i dowódcy
Armią francuską dowodził król Filip II August, dysponujący 1 200–1 360 rycerzami, 300 jazdy serżantów i około 6 000–7 000 ludzi w tym piechotą z miast północnej Francji oraz najemnikami. Armia była podzielona na trzy części – prawe skrzydło pod księciem burgundzkim, centrum dowodzone przez króla oraz lewe skrzydło pod hrabią z Dreux.
Koalicję tworzyło około 1 300–1 500 rycerzy i około 7 500 piechurów, łącznie około 9 000 ludzi. Na czele stał cesarz Otton IV, dalej hrabia Flandrii Ferdynand, hrabia Renaud z Dammartin oraz angielski hrabia Wilhelm Długi Miecz. Armia była również podzielona na trzy części – lewe skrzydło pod Ferdynandem, centrum pod Ottonem IV oraz prawe skrzydło pod Renaudem i Wilhelmem Długim Mieczem.
Przebieg bitwy
Bitwa rozpoczęła się atakiem lekkiej francuskiej jazdy przeciwko flamandzkim rycerzom na lewym skrzydle sojuszników, którzy jednak odparli początkowy atak, lecz następnie zostali rozbici przez francuskich rycerzy w serii szarż. Skrzydło flamandzkie rozpadło się, a hrabia Flandrii Ferdynand został pojmany.
W centrum walczyła sojusznicza piechota i rycerze pod dowództwem cesarza Ottona IV przeciwko francuskim milicjom miejskim i rycerzom. Sojusznicy odnieśli początkowy sukces i niemal zabili króla Filipa, lecz francuska jazda zdołała odrzucić atak, a cesarz ostatecznie został zmuszony do odwrotu z powodu kontuzji konia.
Na prawym skrzydle sojuszników, gdzie walczyli angielscy rycerze pod dowództwem Wilhelma Długiego Miecza, walka toczyła się wyrównanie przeciwko francuskiej jeździe pod hrabią z Dreux i biskupem z Beauvais. Po długim oporze sojusznicy zostali pokonani, gdy ranny został koń hrabiego Renauda, który został pojmany.
Bitwa zakończyła się decydującym zwycięstwem Francuzów, którzy pojmali kilku znaczących dowódców sojuszniczych i rozbili koalicję.
Straty
Straty francuskie obejmowały kilku zabitych rycerzy, dokładne liczby piechoty nie są zanotowane. Straty sojusznicze wyniosły 169 zabitych rycerzy oraz szacunkowo 400 do 700 zabitych piechurów z Brabancji, dalsze straty wśród piechoty określane są jako ciężkie, lecz nie są dokładnie skwantyfikowane. Całkowite straty sojuszników były więc znacznie wyższe niż francuskie.
Następstwa i znaczenie
Bitwa pod Bouvines oznaczała zasadniczą zmianę w europejskiej sytuacji politycznej. Imperium Anjou angielskich Plantagenetów praktycznie przestało istnieć, a Filip II August umocnił swoją władzę we Francji i w Europie, kładąc podwaliny pod późniejszy absolutyzm i dominację Kapetyngów.
Porażka sojuszników osłabiła władzę cesarza Ottona IV, który wkrótce został zastąpiony przez Fryderyka II i stracił poparcie papieża. W Anglii porażka króla Jana Bez Ziemi osłabiła jego pozycję na tyle, że pod presją szlachty musiał zaakceptować Wielką Kartę Swobód, co oznaczało ograniczenie władzy królewskiej.
Bitwa pogłębiła także różnice narodowe między Francją a Anglią i była jednym z głównych czynników prowadzących do późniejszych sporów, które doprowadziły do wojny stuletniej.
Kluczowe fazy
- Atak flamandzkich rycerzy na lewym skrzydle — Flamandzka jazda zaatakowała jako pierwsza, ale została rozbita przez francuską jazdę.
- Walki w centrum bitwy — Sojuszniczy atak pod dowództwem cesarza Ottona IV niemal zabił króla Filipa, ale ostatecznie został odparty.
- Opór prawego skrzydła sojuszników — Angielscy rycerze i piechota pod dowództwem Renauda z Dammartin długo się opierali, ale ostatecznie zostali pokonani.
- Odwrót i pojmanie dowódców sojuszniczych — Po porażce środkowego i lewego skrzydła cesarz Otton uciekł, a dowódcy sojuszniccy zostali pojmani.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Bitwa pod Bouvines była jednym z największych starć swojej epoki z udziałem wielu znaczących możnych z północno-zachodniej Europy.
- Król Francji Filip II August rozwinął Oriflamme, sztandar, który można było używać tylko przeciwko heretykom lub buntownikom, ponieważ Otton IV był ekskomunikowany.
- Ciekawostką bitwy są stosunkowo niskie straty dzięki wysokiej jakości zbroi rycerzy.
- Bitwa była postrzegana jako symbol niepokonanej Francji, a na jej miejscu w 1914 roku odsłonięto pomnik.
- Renaud z Dammartin utworzył obronny krąg z piechurów, który długo opierał się atakom francuskiej jazdy.
Najczęstsze pytania
- Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Bouvines?
- Bitwa odbyła się 27 lipca 1214 przy wiosce Bouvines we Flandrii, obecnie we Francji.
- Kto byli głównymi uczestnikami bitwy?
- Po stronie Francji król Filip II August, po stronie sojuszników cesarz Otton IV, król Anglii Jan Bez Ziemi oraz hrabia Flandrii Ferdynand.
- Jaki był wynik bitwy pod Bouvines?
- Armia francuska zwyciężyła, co doprowadziło do osłabienia władzy angielskiej i cesarskiej oraz umocnienia królestwa francuskiego.
- Jakie znaczenie miała bitwa dla Anglii?
- Porażka osłabiła króla Jana Bez Ziemi na tyle, że musiał zaakceptować Wielką Kartę Swobód, ograniczającą władzę królewską.